Verplicht vrij bij extreem weer: hoe zit het juridisch?

Extreem weer komt in Nederland steeds vaker voor. Denk aan zware sneeuwval, ijzel, storm, hittegolven of overstromingen. In zulke situaties rijst vaak de vraag: mag een werkgever werknemers verplicht vrij geven en heb je dan recht op loon?

Wat wordt bedoeld met extreem weer?

Van extreem weer is sprake wanneer de omstandigheden zodanig zijn dat:

werken niet veilig is
het bedrijf (gedeeltelijk) gesloten moet worden
werknemers redelijkerwijs niet op het werk kunnen komen

Voorbeelden zijn code rood of oranje van het KNMI, onbegaanbare wegen, langdurige stroomuitval, gevaarlijke hitte op de werkvloer of overheidsadviezen om thuis te blijven.

Mag een werkgever verplicht vrij geven?

Ja, een werkgever mag besluiten het bedrijf (tijdelijk) te sluiten bij extreem weer en werknemers verplicht vrij geven. Dit gebeurt meestal uit veiligheidsoverwegingen of omdat werken feitelijk onmogelijk is.

Belangrijk is wel dat verplicht vrij niet automatisch betekent dat het loon mag worden stopgezet.

Heb je recht op loon bij verplicht vrij door extreem weer?

In de meeste gevallen: ja.

Volgens het Burgerlijk Wetboek geldt het uitgangspunt “geen arbeid, toch loon”, tenzij het niet-werken redelijkerwijs voor rekening van de werknemer komt. Bij extreem weer ligt dit vrijwel altijd bij de werkgever.

Situaties waarin loon moet worden doorbetaald:

het bedrijf is gesloten door weersomstandigheden
de werkgever geeft expliciet opdracht om thuis te blijven
werken is onveilig of niet mogelijk
de werknemer is bereid om te werken

De werknemer kan het ontbreken van werk niet beïnvloeden en mag daar financieel niet voor worden gestraft.

Wat als je niet op het werk kunt komen door het weer?

Kan een werknemer niet op het werk komen door extreem weer, dan wordt gekeken of dit redelijkerwijs te voorkomen was.

Voorbeelden:

openbaar vervoer ligt stil
wegen zijn afgesloten
er geldt een dringend veiligheidsadvies

In deze situaties mag van een werknemer niet worden verwacht dat hij of zij grote risico’s neemt. Ook hier blijft loonbetaling in principe van kracht, zeker als thuiswerken geen optie is.

Mag een werkgever vakantiedagen afschrijven?

Nee, een werkgever mag niet eenzijdig vakantiedagen afboeken als er sprake is van verplicht vrij door extreem weer.

Vakantiedagen mogen alleen worden ingezet:

met instemming van de werknemer, of
volgens vooraf vastgestelde collectieve sluitingsdagen in de cao of arbeidsovereenkomst

Zonder duidelijke afspraak is het verplicht inzetten van verlof juridisch onjuist.

Hoe zit het met flexwerkers en uitzendkrachten?

Bij flexibele contracten wordt vaak gezegd dat er “geen werk, geen loon” geldt. Toch ligt dit genuanceerder.

Ook bij flexwerkers geldt:

is er een oproep of rooster, dan bestaat vaak recht op loon
ligt het niet-werken bij de organisatie of opdrachtgever, dan kan het risico niet zomaar bij de werknemer worden gelegd

Bij uitzendkrachten speelt daarnaast de cao en de fase-indeling een belangrijke rol. Dit vraagt altijd om een individuele juridische beoordeling.

Wat zegt de arboregels over extreem weer?

Werkgevers hebben een zorgplicht voor een veilige werkomgeving. Bij gevaarlijke weersomstandigheden moeten zij maatregelen nemen, zoals:

werkzaamheden aanpassen
werktijden wijzigen
thuiswerken mogelijk maken
het werk stilleggen

Het niet nemen van maatregelen kan leiden tot aansprakelijkheid bij ongevallen of gezondheidsklachten.

Veelgemaakte misverstanden

Verplicht vrij betekent niet automatisch geen loon
Extreem weer is geen geldige reden om zomaar verlof af te schrijven
Werknemers hoeven geen onaanvaardbare risico’s te nemen
Werkgever en arbodienst mogen geen druk uitoefenen om toch te komen

Wat kun je doen bij een conflict over verplicht vrij?

Als een werkgever loon inhoudt, vakantiedagen afboekt of druk uitoefent, is het verstandig om:

schriftelijk om uitleg te vragen
niets mondeling te accepteren
juridische hulp in te schakelen voordat het escaleert

Een fout van de werkgever kan later grote gevolgen hebben voor loon, WW-rechten of arbeidsrelaties.

Gratis juridische beoordeling via MindFitPro

MindFitPro helpt werknemers kosteloos bij vragen over verplicht vrij, loonbetaling en extreem weer. Wij beoordelen jouw situatie juridisch correct en helpen bij communicatie met de werkgever.